Feeds:
Wpisy
Komentarze

Archive for the ‘Bibliotecznym okiem’ Category

Dziś mija 115. rocznica urodzin Stanisława Wygodzkiego.

W tym roku szkolnym podjęłam próbę przybliżenia pisarza uczniom mojej szkoły, składając z najważniejszych fragmentów jego biografii i twórczości innowację pedagogiczną.

Portret Stanisława Wygodzkiego z 1948 r. Fot. Benedykt Jerzy Dorys. Żródło: Polona.

Współpraca jest owocna. Przygotowaliśmy się do wejścia w temat, odbywając krótką podróż do Będzina z czasów dziecięctwa i młodości pisarza: oglądamy zdjęcia archiwalne miasta. To pozwala choć trochę wczuć się uczniom w tamte realia, spróbować spojrzeć na Będzin, którego nie znali, i zobaczyć go oczyma Wygodzkiego. A potem obraz wzmocnić tekstem, poznając fragmenty tych opowiadań autora, które mówią o dobrze nam znanych miejscach.

Po wyprawie będzińskimi tropami Stanisława Wygodzkiego przysiadamy się do jego poezji, która – jak widomo – sprawia uczniom trochę problemu.

Piszę „poeta, wiersz, poezja” i pytam, co uczniom kojarzy się z tymi słowami. Wśród odpowiedzi jest „Mickiewicz”, „rymy”, „uczucia”, ale pojawia się oczywiście: „nuda”, „o nie!” i „beznadzieja”.

A potem czytamy poezję Wygodzkiego: „Lokomotywa”, „Nad fotografią córki”, „O matce”. To wiersze o stracie, pełne bólu i niezgody na nieodwołalną nieobecność najbliższych. Uczniowie zamykają oczy, notują słowa, skojarzenia, uczucia lub szkicują obrazy, które podczas słuchania przyszły im do głowy.

Takie wejście w poezję trochę nas do niej przybliża, nie pozwala pozostać obojętnym, widzę, że po każdym wierszu uczniowie kreślą na leżących przed nimi kartkach kilka słów, szybki szkic.

Po lekturze wierszy wymazuję dotychczasowe skojarzenia, i wokół triady „poeta, wiersz, poezja” wyrastają nowe słowa – dyktowane oczywiście tym, co przed chwilą przeczytaliśmy/przeżyliśmy. Teraz pojawia się tam: smutek, żal, emocje, groza, strata.

Już po zajęciach dziewczyny przepisują na starej bibliotecznej maszynie jeden z wierszy Wygodzkiego.

Wiersz z tomu „Pamiętnik miłości” (1948).

Szukam informacji o pisarzu, zbieram okruchy, żeby jak najlepiej przygotować się do każdej lekcji z młodzieżą. Notatka w Wikipedii oczywiście nie wyczerpuje tematu.

Na dodatkowy, bardzo cenny ślad naprowadza mnie profesor Krystyna Heska-Kwaśniewicz z Uniwersytetu Śląskiego, była promotor mojej pracy magisterskiej, która zajmuje się m.in. literaturą śląską. Ponieważ opracowywała także literacką spuściznę Gustawa Morcinka od razu wskazuje mi książki, w których mowa jest o naszym pisarzu z Będzina.

W jej „Pisarskim zakonie. Biografii literackiej Gustawa Morcinka” odnajduję informację, że w lutym 1948 roku Morcinek był w Krakowie na zjeździe pisarzy-więźniów politycznych. Tam spotkał się m.in. ze Stanisławem Wygodzkim, którego zwierzenia bardzo nim wstrząsnęły. Po latach stały się one treścią rozdziału „O szyby deszcz dzwoni” z powieści „Judasz z Monte Sicuro” (1).

W książce jest odsyłacz do kolejnej książki: „Gustawa Morcinka ‚Listów spod morwy’ ciąg dalszy”, gdzie znajduję list Morcinka do Władysławy Ostrowskiej i wspomnienie o Wygodzkim:

(…) pytał się mnie kilka razy, czy jest zbrodniarzem, czy nim nie jest. Bo otruł dziecko – przypominam z tamtego poprzedniego listu, by ułatwić przypomnienie u Ciebie – bo otruł żonę i dziecko i siebie, gdy jechali z transportem z getta do Oświęcimia. Dziecko i żona skonały w pociągu, on wyszedł i teraz „krzyczy sumienie” u niego. Czy jest mordercą, czy nie jest? Nie jest! Lecz sumienie mówi co innego. (2)

List datowany jest na 16 lutego 1948 roku. To trzy lata po zakończeniu wojny, cztery i pół roku od momentu, w którym Wygodzki został z żoną i córeczką wysłany z Będzina do Auschwitz. W pociągu podał Annie, czteroletniej Ince i sobie truciznę. One zasnęły, on się obudził. Całe życie dręczyły go wyrzuty sumienia, że zamiast uratować rodzinę przed koszmarem śmierci w komorze gazowej zabił najdroższe osoby, a sobie zostawił zbyt małą dawkę trucizny.

Wielokrotnie przerabia ten temat w wierszach i opowiadaniach – do końca życia będzie zmagał się z konsekwencjami tego czynu. Ból po stracie wszystkich bliskich wyraża w przejmującym tomiku poetyckim „Pamiętnik miłości”, za który otrzymał nagrodę Związku Literatów Polskich w 1948 r. To z niego pochodzą wiersze, które czytaliśmy na zajęciach.

Wrócmy jednak do Morcinka i wspomnianego wyżej „Judasza z Monte Sicuro”. Zasłyszana od Stanisława Wygodzkiego traumatyczna historia znajduje odzwierciedlenie w opowiadaniu powieściowego Szymona Rozencwajga, który jedzie do obozu z Warszawy, a nie z Będzina, ale reszta jest już prawie taka jak u Wygodzkiego. Znajomi nazywają w książce Rozencwajga „Luminalem” i my wiemy, skąd to przezwisko. Tę truciznę zarówno pierwowzór bohatera książki, jak i on sam kupił od życzliwego aptekarza, co to wiedział, gdzie kończy się podróż żydowskich rodzin. Najpierw więc bohater opowieści daje ją córeczce, która usypia na kolanach matki, a następnie żonie.

Tylko że w powieści Morcinka jest straszniej niż było w rzeczywistości, bo Wygodzki dojechał do Auschwitz, gdzie ciała żony i córki zostały zapewne spalone. Opowiadanie Morcinka sprawia nam dodatkowy ból, fundując nagły zwrot akcji, bo oto kiedy swoją dawkę trucizny chce zażyć Rozencwajg, nagle słychać strzały, pociąg się zatrzymuje:

A gdy tak strasznie strzelali, ktoś rozbijał kłódkę przy drzwiach wagonu. Rozbił, drzwi odsunął. Ktoś świecił elektryczną latarką. A strzały wciąż były, i ktoś spoza światła krzyczał: – Żydy, uciekajcie w las! Partyzanci odbili pociąg!… To wszyscy porwali się i uciekli w las… – A ty, Luminal? – zapytał znowu starosta. – Ja też uciekał. Ostatni. Bo ja… Bo ja budziłem Joannę i Klarę. Uciekajcie, krzyczałem, jesteśmy wolni! Panowie partyzanci odbili pociąg! Klara, wstawaj, dzieciątko ty moje miłe! Joanna, zbudź się… (3)

Rysunek Zosi do wiersza „Lokomotywa” S. Wygodzkiego.

Wygodzki należy dziś do najbardziej popularnych autorów współczesnych, jego książki — szczególnie „Koncert życzeń” — szybko znikają z półek księgarskich – pisał w 1961 roku Zbigniew Żabicki. (4)

Współcześnie badająca twórczość Wygodzkiego dr Monika Szabłowska-Zaremba z KUL nazywa pisarza za Krystyną Bernard „tragarzem pamięci”, ale pisze też, że „należy on do autorów zapomnianych, z rzadka przywoływanych” (5).

To prawda, stąd mój pomysł na innowację pedagogiczną, która ma wydobyć Wygodzkiego z mroków niepamięci – przynajmniej w Będzinie, choćby tylko w naszej szkole.

Odkąd zajmuję się twórczością pisarza co i rusz trafiam na jakiś ślad, wątek. 24 grudnia 2021 dostaję (zapewne pod choinkę) kolejną wzmiankę o nim w artykule opublikowanym w „Magazynie od Święta” Gazety Wyborczej. Tekst nosi tytuł „Świat to jeden wielki obóz” i jest adaptacją przedmowy Timothy Snyder’a do książki „Here in Our Auschwitz and Other Stories”, zbioru opowiadań Tadeusza Borowskiego wydanego przez Yale University Press w 2021 r.

Skoro mowa w nim o Tadeuszu Borowskim od razu przeczuwam, że będzie też o Wygodzkim, z którym autor „Pożegnania z Marią” oczywiście się znał, i nie mylę się: pisarza wspomina się tam dwukrotnie. [W pierwszym fragmencie błędnie napisano, że opuścił Będzin w 1944 roku, w rzeczywistości było to w sierpniu 1943 roku podczas likwidacji getta.]

Timothy Snyder: Świat to jeden wielki obóz. „Magazyn od Święta” Gazety Wyborczej z 24.12.2021 r., s. 34.
Timothy Snyder: Świat to jeden wielki obóz. „Magazyn od Święta” Gazety Wyborczej z 24.12.2021 r., s. 35.

Czy te wzmianki znaczą, że jednak nie całkiem zapomniano o pisarzu z Będzina? Nie wiem, ale spróbujemy coś zrobić. Jest już w Będzinie ulica Stanisława Wygodzkiego, teraz będzie też pamięć.

***

(1) Krystyna Heska-Kwaśniewicz: Pisarski zakon. Biografia literacka Gustawa Morcinka. Opole, 1988, s. 142.

(2) Gustawa Morcinka „Listów spod morwy” ciąg dalszy. Listy Gustawa Morcinka do Władysławy Ostrowskiej. Katowice, 1985, s. 128-129.

(3) Gustaw Morcinek: Judasz z Monte Sicuro. Katowice 1982, s. 72-73.

(4) Zbigniew Żabicki: O Stanisławie Wygodzkim. „Poradnik bibliotekarza” 1961, nr 11, s. 334.

(5) Monika Szabłowska-Zaremba: „Tragarz pamięci” – rzecz o Stanisławie Wygodzkim. W: Ślady pamięci. Kraków 2010, s. 213.

***

O pisarzu pisałam też tutaj:

Read Full Post »

Już dawno żadna książka nie porwała mnie tak jak ta. Może sprawił to bezpretensjonalny język tej wartkiej opowieści o ludziach na ziemiach, które tuż za miedzą, i którą tylko wyrywkowo znam. 

Reportaż o pobliskim Śląsku, pełen zapętleń historii i wątków polityczno-gospodarczych przecież nie powinien, a jednak wciągnął mnie jak w nastoletnich czasach indiańskie powieści Karola Maya. Nie wiem, czy to czasem z różnych powodów nie jest całkiem trafne porównanie. 

„Kajś” Zbigniewa Rokity na zdjęciach Nikiszowca z książki „Polskie regiony w Europie. Śląskie”, 2003. Fot. G. Celejewski, P. Komander.

Moje zaznajamianie się ze śląskością było powolne, zaczęło się w wieku kilku lat, kiedy pewnego letniego dnia wpisaliśmy do swojego słownika nowe “obce” słowa: hasiok i kreple (śmietnik i pączki). Bardzo cieszyła nas ich egzotyka, więc często je powtarzaliśmy.

Potem była długa przerwa, aż na studiach w Katowicach trafiłam do grona koleżanek pochodzących z Górnego Śląska. Przysłuchiwałam się kiedyś ich rozmowie, a słysząc zdanie “Ciepie sie jak wsza na kecie” odruchowo poprawiłam: “Chyba na kocie!” (“ciepie” zrozumiałam!). Wzbudziłam wtedy powszechną wesołość, a historyjka ta krąży jako anegdotka na corocznych spotkaniach u przyjaciół w Mysłowicach. Większość towarzystwa stanowią tam Ślązacy, więc prędzej czy później zawsze musi zostać przywołana ta nieporadność goroli w rozumieniu hanysowej godki. Do tego jeszcze musowo historia o “papendeklu” i mojej zagłębiowskiej rozkminie, co też to może znaczyć. 

Mało kto wie, że nadrabiam wpadki, bo mam doskonałego nauczyciela historii Śląska. Leo pochodzi z Chorzowa, znamy się co prawda ponad 20 lat, ale widujemy bardzo rzadko. Kiedy jednak już na siebie wpadniemy trzy czwarte rozmowy to jego opowieści o prawdziwej historii Śląska, i nie jest to z pewnością ta wersja historii, którą przyswoiliśmy w szkole. 

Gdybym nie znała opowieści Leona prawdopodobnie zaliczyłabym czytanie “Kajś” z otwartą ze zdziwienia buzią, a tak każde słowo usłyszane kiedyś od znajomego potwierdziło się w słowach spisanych teraz przez Zbigniewa Rokitę.  

Odpowiednio wcześniej “przerobiłam” więc już takie kwestie jak dziadkowie i wujkowie w Wehrmachcie (i zrozumiałam, że dla Ślązaka taki dziadek to jak polski dziadek w AK), że w domu mówiło się po niemiecku, że między rodzinami zdarzały się niesnaski, bo np. matka pochodziła ze Ślązaków propolskich, a ojciec proniemieckich.  

Albo że już później, podczas komunizmu, zabraniano uczniom w szkole używania języka śląskiego, a wcześniej polonizowano imiona i nazwiska niemieckie, które nie miały miejsca bytu w PRL. Że zniszczono, a potem wysadzono w powietrze resztki wspaniałego zabytku – małego Wersalu (jak mówiono o pałacu w Świerklańcu) – a to tylko dlatego, że jego właścicielem był górnośląski ród magnatów ziemskich i przemysłowych Henckel von Donnersmarck. O tym, że milczy się o śląskich laureatach nagród Nobla, że zbijano niemieckie inskrypcje na nagrobkach, pomnikach i tablicach. Leo czasami przysyłał zdjęcia takich, które – ocalałe – udało mu się sfotografować gdzieś w zapomnianych chaszczach.

Moje poznawanie historii Śląska polegało też na wyprawianiu się na dawne tereny graniczne i obserwacji, którą zalecał Leo: jak zmienia się pejzaż zabudowań, kiedy w Ordnung nagle wkracza chaos. I powrót – jak na cofniętej taśmie – znowu to samo, wszystko się zgadza: tu musiała wcześniej przebiegać granica, o której Leo mówił: Wjeżdżasz na kole, wyjeżdżasz na rowerze („koło” to po śląsku rower). Dobrze, że są tacy, którzy o tej granicy pamiętają i uświadamiają później na przykład pochodzącą zza tej granicy Zagłębiankę. 

Zresztą o Leo jest w “Kajś” pośrednio mowa, kiedy Zbigniew Rokita wspomina, że członkowie stowarzyszenia Ślonsko Ferajna sami zrzucili się na nową pamiątkową tablicę w Trójkącie Trzech Cesarzy, poprawiając słowo “zabory” na “państwa” (bo przecież Śląsk nigdy nie był pod zaborem). 

Fot. z Facebooka ŚLŌNSKŎ FERAJNA: https://www.facebook.com/SLONSKO.FERAJNA/photos/a.540246726028187.1073741826.249858495067013/540246986028161

Słuchałam też o powstaniach śląskich, których historia jest o wiele bardziej skomplikowana niż potrafiłaby to wyjaśnić najgrubsza publikacja na ten temat, czy o polskim obozie Zgoda na terenie Świętochłowic, gdzie w 1945 roku dogorywali w męczarniach uznani za Niemców mieszkańcy Śląska – również dzieci, młodzież i kobiety. W ramach odwetu za wojnę.

Historia tych ziem przedstawiana Polakom miała zupełnie inny wymiar, a jej wydźwięk miał jeden cel: przekonać resztę kraju, że Śląsk wrócił po II wojnie w granice Polski z ulgą i chęcią. Dawno temu Leo, a teraz Zbigniew Rokita potwierdzili, że wcale tak nie było. 

Wierzyć się nie chce, że zrobiliśmy Śląskowi to wszystko, co zrobiliśmy – ta historia przywodzi mi na myśl historię z innego kontynentu: białych Amerykanów pędzących za Indianami, że wrócę jeszcze do Karola Maya.

„Śląsk to kolonia Polski” – kiedy usłyszałam to po raz pierwszy odebrałam jak bajanie szaleńca. Autor potwierdza, że to my byliśmy szaleni, myśląc przez tyle lat inaczej. Śląską kulturę postanowiliśmy zgasić i spolszczyć.

Profesor Maria Szmeja, socjolożka z Akademii Górniczo-Hutniczej mówi w książce tak:

„Po pierwsze, Ślązacy są największa grupą, która wskazuje inną tożsamość niż polska, a wciąż nie została nawet oficjalnie uznana za mniejszość. Czy to z prawa czy z lewa, wszystkie rządy postępowały tak samo. Druga sprawa to to, jak narzuca się Ślązakom polską pamięć. To były odwieczne ziemie piastowskie i tak dalej, i tak dalej, jakby Piastowie mieli narodowość. Po trzecie, Ślązakom narzuca się język i kulturę, nie uznaje się ich własnego języka. Wokół Karaimów czy Tatarów, których jest garstka, skaczą wszyscy, a ignoruje się blisko osiemset pięćdziesiąt tysięcy Ślązaków. Na Śląsku zachodzi wymuszona asymilacja. (s. 272)

Opisana w “Kajś” historia jest nieoczywista i niejednorodna, będąc jednocześnie jak najbardziej oczywistą i jednoznaczną. Bo jak kilkakrotnie wspomina Zbigniew Rokita: To wszystko jest bardziej skomplikowane.  

Tak jak te drobiny o moim mieście, które wyłowiłam z tekstu. O Będzinie wspomina się w “Kajś” dwukrotnie. Pierwszy raz podczas rozmowy autora z mieszkańcem Góry św. Anny Reinhardem Wentzkim (w Polsce musowo: Franciszkiem Wenckim), który po wojnie musiał uciekać z rodzinnego Gleiwitz, i tak wspomina:  

“(…) dla większości gliwiczan Polska była krajem szmuglerskim. (…) Polacy to byli Ci, którzy ludzi wypędzili z mieszkań, okradli, zadzierali nosy i myśleli, że ich uczą kultury. Kulturträgerzy.  Pytam, czy nie chcieli jakoś walczyć o swoje. – Nie było siły, żeby wrócić do mieszkania i powiedzieć, że to jest moje. Panie. Po pierwsze, kompleks zwyciężonych był. Po drugie, ci ludzie to byli zdobywcy, nowi panowie. Tałatajstwo, nie ze Śląska, ale głównie z Będzina, z Dąbrowy, z Zagłębia. Przeciętny tamtejszy górnik czy hutnik chciał tu szabrować. (…) Od tych ludzi doświadczyliśmy najprzykrzejszych rzeczy. ” (s. 122)

A drugi raz o Będzinie jest tak:  

“W śląskich drwinach z Zagłębia, jak to z drwinami bywa, brakowało zawsze drugiej perspektywy. Jakby nikt nie chciał wczuć się w Zagłębiaków. A jak mieli się poczuć w takim Będzinie, gdy kilkadziesiąt lat temu Ślązacy wjeżdżali im do miasta w mundurach Wehrmachtu?” (s. 203-204)

Sami widzicie, że historie przygranicze nie są łatwe… 

Tę – wspaniale napisaną – musicie przeczytać! 

Zbigniew Rokita ze statuetką Nagrody Literackiej Nike 2021 za „Kajś”. Pisarz dostał również Nike czytelików. Fot. z relacji TVN 24.

Read Full Post »

Spokoju i zdrowia,

dużo czasu na robienie tego, co sprawia Wam przyjemność!

[Kartka z zasobów Polony z 1941 r.]

Read Full Post »

No i proszę – loguję się na wordpress, a tu przypomnienie: moja przygoda z blogiem trwa już 12 lat! Fajnie, że nosi to miano „osiągnięcia”! 😀

Dobrze to pamiętam – ten klimat, podniecenie, tworzenie stron i planowanie zawartości. Chyba nawet mam gdzieś ten notatnik, w którym wszystko sobie rozpisywałam.

Pierwszy post opublikowałam tutaj 9 listopada 2009 roku (był o Targach Książki w Krakowie, a jakże!), a kilka dni później byłam na kursie dla bibliotekarzy „Biblioteka szkolna jako środowisko edukacyjne i terapeutyczne” w Instytucie Doskonalenia Nauczycieli WIEDZA w Katowicach. Prowadziła go pani Aleksandra Kobielska: mówiła dłuuuuugo (jej prezentacja miała grubo ponad 100 stron!), ale zajmująco, konkretnie i bardzo przekonująco.

Niektórzy uczestnicy kursu zaczynali się niecierpliwić, za oknami już dawno było ciemno, większość myślała pewnie o powrocie do domu, a ja notowałam jak natchniona – bo to szkolenie jeszcze dodatkowo nakręciło mnie do pisania o bibliotece i jej sprawach.

Tak więc dziękuję tutaj, i to dopiero po 12 latach! 🙂

Kiedyś obchodziłam też fajne urodziny bloga, muszę chyba do tego powrócić na moją ulubioną 13. rocznicę: https://bibliog3.wordpress.com/2011/11/09/drugie-urodziny-bloga/

Read Full Post »

Narodowe Czytanie w naszym mieście organizuje Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Będzinie. Robi to od zawsze profesjonalnie, a w ostatniej edycji, kiedy czytano „Moralność pani Dulskiej”, było też niezwykle barwnie!

Kolorowe i fantazyjne nakrycia głowy oraz obszerne suknie, w które ubrane były bibliotekarki, nawiązywały do stylu i epoki Gabrieli Zapolskiej, bohaterki tegorocznego spotkania.

Zaproszeni goście czytali fragmenty dramatu opublikowanego w 1907 roku. W mistrzowski sposób zrobiła to jedna z pań z Uniwersytetu Trzeciego Wieku, zbierając zasłużone brawa.

Uczestnicy spotkania dostali darmowe egzemplarze „Moralności” wraz z okolicznościowym stemplem. Podczas imprezy można było też wziąć udział w quizie związanym z tematyką tegorocznego NC. Tylko na dwóch kartkach stwierdzono komplet poprawnie skreślonych odpowiedzi – jedna z nich należała do zespołu z naszej szkoły (SP 8 w Będzinie).

Tak więc silna grupa w składzie: Marta Szczerba – wicedyrektor, ja – bibliotekarka, Maria Wilk i Lena Stachera odebrały w nagrodę książkę o Gabrieli Zapolskiej “Szkło i brylanty” Araela Zurli. Trafiła oczywiście do biblioteki szkolnej! 🙂

Read Full Post »

W bibliotekach szkolnych kryją się prawdziwe perełki. Jedna z nich została wyłowiona podczas niedawnego skontrum, czyli inwentaryzacji księgozbioru.

To dzieło Z. Kowalskiej o ujmującym tytule „Stonka ziemniaczana” (Wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej 1951, seria „Biblioteka Żołnierza”). Na jego widok zadrżało mi serce i zrozumiałam, że podobnie musiały reagować poprzednie bibliotekarki, które nie wpisały tytułu na listę ubytków i pozwoliły mu przetrwać między ważniejszymi książkami w dziale „59 Zoologia”.

Według reguł bibliotecznych ta broszura powinna być już dawno temu wycofana (karta książki pokazuje, że nie była wypożyczana – znaczy: nieprzydatna). Ale jak tu pozbyć się małej maszynki do podróży w czasie, głosu historii, który dziś śmieszy, a wówczas traktowany był śmiertelnie serio?

Pamiętam jeszcze z dzieciństwa pola obsypane stonką, której przemocą wydzierało się każdy milimetr zielonego liścia ziemniaczanego i wtrącało do czeluści wiadra. Osobniki dorosłe o twardych pancerzykach upadały na dno ze stukiem, gramoloąc się nieporadnie z odnóżami w powietrzu, a czerwone, miękkie i obrzydliwe stonkowe dzieci wpadały tam z ledwie słyszalnym pogłosem.

Mówiono wtedy we wsi „znowu zrzucili stonkę”, więc zadzierałam głowę i wypatrywałam tych, co się ośmielili, ale wysoko było tylko wypłowiałe od upałów niebo i ogromne słońce, które wypalało świat.

Teraz już wszystko wiadomo – autorka kreśli ekspansję żuka Kolorado z zachodu na wschód Stanów Zjednoczonych, do Kanady i dalej. Stonce nic nie było w stanie się oprzeć, stawały przed nią nawet koleje, owady mogły pokonywać też obszary wodne. Nic dziwnego, że i nasze polskie pola uległy jej naporowi! Oczywiście nie obyło się bez pomocy…

Z. Kowalska (pseudonim?) wyjaśnia, że w maju 1950 roku amerykańskie samoloty zrzuciły na teren byłej NRD, Czechosłowacji i na polskie wybrzeże Bałtyku dziesiątki tysięcy stonki, a część z nich była nawet w… kopertach! My God!

I konstatuje: „Stonka jest bronią gangsterów z Wall Street.”

Trudno było nie uwierzyć, nabrał się na to nawet nasz pisarz, Stanisław Lem, którego rok właśnie obchodzimy.

W książeczce wspomniano, że walkę ze stonką opisała ”Trybuna Ludu” w 1950 roku. Właśnie na tą informację trafił wtedy Lem. Tak pisze o tym jego syn Tomasz Lem w książce „Awantury na tle powszechnego ciążenia” (Wydawnictwo Literackie 2009, s. 161):

W latach pięćdziesiątych mój przyszły ojciec potrafił pokłócić się z żoną o stonkę, rzekomo zrzucaną przez Amerykanów nad Polską. Barbarę ta absurdalna informacja podana przez „Trybunę Ludu” mogła tylko rozśmieszyć; jej mąż natomiast we wszystko uwierzył – przecież „Trybuna” zamieściła nawet zdjęcie imperialistycznego pojemnika, którego zawartość miała pokrzyżować plany uświadomionym klasowo chłopom (najlepiej skoszarowanym w kołchozach).

Pojemnik? Przecież to były koperty! Ups… to tylko mała nieścisłość.

Przez sympatię dla Lema i z melancholii do wspomnień z dzieciństwa – dopóki pracuję w tej bibliotece książka o stonce ma dożywotnio miejsce w dziale 59!

😉

Read Full Post »

Droga Rutko…

12 czerwca 1929 urodziła się Rutka Laskier.

Tego samego dnia i roku na świat przyszła także Anna Frank!…

W odległości ponad tysiąca kilometrów dziewczyny prowadziły w czasie wojny dzienniki. Można w nich znaleźć zapisy poczynione tego samego dnia.

Rutka mieszkała w moim mieście. Kiedy utworzono getto i przeniesiono tam całą jej rodzinę, zajęli mieszkanie w budynku przy ul. 1 Maja 13 – dosłownie dwa kroki od miejsca, gdzie spędziłam dzieciństwo.

Pisałam tutaj już wiele razy o niej i jej „Pamiętniku” (będącym w rzeczywistości dziennikiem).

Kiedy dwa dni temu rzuciłam mimochodem, że mogłybyśmy nagrać jakieś scenki i złączyć je w całość z okazji 92. rocznicy urodzin Rutki, moje dziewczyny z aktywu bibliotecznego stanęły na baczność, meldując gotowość do akcji… 😉

Lena od razu sięgnęła po telefon i zadzwoniła do mamy z prośbą o przywiezienie sukienki do roli. Za 15 minut mogłyśmy już nagrywać, jak otwiera zielonkawy zeszyt, żeby zanotować w nim to, co świat przeczytał dopiero za 63 lata.

Marysia, Lena i dwie Natalie – bardzo dziękuję Wam za chęci do współpracy! 🙂

Read Full Post »

Nieoczekiwanie nadeszła przesyłka zza ocenau.

Wręczono mi ją rano w pracy i najpierw zamierzałam poddć ją kwarantannie… no ale nie wytrzymałam.

W środku – dwa numery „Kurier Plus Polish Weekly Magazine” (jak piszą na stronie: „Dociera do największego skupiska Polaków na Wschodnim Wybrzeżu USA w pięciu stanach: New York, New Jersey, Connecticut, Pennsylvania i Masaachusetts”).

Na pierwszej stronie i w środku wywiad z pewną bibliotekarką z Będzina… Jest o tym, jak zaczynałam moją fascynującą przygodę z bibliotekarstwem, i jak ją kontynuuję.

Fajnie popłynąć za ocean, będąc jednocześnie w domu.

Kolega, który wszedł do sklepu w Nowym Jorku i w gazecie dla Polonii zobaczył na 1. stronie moją twarz zdębiał, bo powód, dla którego mogłabym tam się znaleźć należał do tych mało prawdopodobnych…. Jak widać nawet przygody zwykłej pani lubiącej od dzieciństwa książki mogą stać się impulsem do rozmowy.

Tytuł to zwykły chwyt marketingowy. O tańcu jest tam całe jedno zdanie (i to na końcu) oraz – również sztuk jeden – zdjęcie z dawnego turnieju tańca (które zresztą zamieściłam kiedyś na tej stronie).

Wywiad przeprowadziła Katarzyna T. Nowak (w styczniu, więc w ogóle zapomniałam, że to w ogóle miało się ukazać).

W tekście przy składzie popełniono błąd. Zeszyt Rutki Laskier przetrwał wojnę, a po 60 latach został ujawniony, potem przetłumaczony na wiele języków, nie zaś wydrukowany w latach 60.!

Całość wywiadu można przeczytać tutaj: https://issuu.com/kurierplus/docs/kurier1391

*Ciekawostka – Numer ukazał się 8 maja, a więc w Dzień Bibliotekarza!

Read Full Post »

Książki o książkach są dla bibliofilów podwójnie atrakcyjne, wyjątkowość tej podbijał fakt, że była po włosku. Przywiozłam ją kilka lat temu z wyjazdu do Italii.

Romano Montroni, włoski księgarz i wykładowca na Uniwersytecie w Bolonii zapytał stu włoskich pisarzy (bardziej lub mniej sławnych), jaka książka odmieniła ich życie. Odpowiedzi złożyły się na wydawnictwo “I libri ti cambiano la vita. Cento scrittori raccontano cento capolavori” (“Książki zmieniają twoje życie. Stu pisarzy opisuje sto arcydzieł”) (Wyd. Longanesi, 2012).

To oczywiste, że odpowiedzi były różnorodne, tak jak różni byli przepytywani na tę okoliczność. Niektórzy zaczynali z wysokiego C, przywołując w odpowiedzi kanon literatury światowej. Bohaterami ich opowieści były więc takie dzieła jak „Wojna i pokój” Tołstoja, „Odyseja” Homera, „Proces” Kafki, „Sklepy cynamonowe” Schulza czy „Bracia Karamazow” Dostojewskiego.

Byli tacy, co wymienili „Biblię” i jej wpływ na swoje życie, inni stawiali na książki z literatury popularnej albo wręcz użytkowej. Stefano Bartezzaghi opisał swoje zauroczenie „Słownikiem języka włoskiego” Zingarellego mającym we Włoszech taki status jak nasz rodzimy słownik języka polskiego Witolda Doroszewskiego. Wśród omawianych znalazła się też np. „Nowoczesna sztuka kulinarna” Henri-Paula Pellaprata – biblia dla francuskich (i nie tylko) kucharzy.

Najbardziej wzruszająca była jednak opowieść Ivano Marescotti, dramaturga, reżysera i aktora włoskiego. Podzielił się historią spotkania z książką „Czy to jest człowiek” Primo Levi. To znane na całym świecie świadectwo czasów wojny i jedno z pierwszych, które zapoczątkowało nurt opowieści o Zagładzie. Levi był więźniem obozu Auschwitz, a swoje przeżycia i przemyślenia opublikował już w 1947 roku właśnie w powieści „Se questo è un uomo ”.

Marescotti zaczyna opowieść od wspomnienia starych notesów, w których zapisywał – tak jak wszyscy w erze sprzed kalendarzy Google i elektronicznych notatek – terminy spotkań, zlecenia w pracy, ważne wydarzenia czy miłosne podboje. Jeden z takich notatników przypomniał mu, że pod koniec 1986 roku zabrał się do czytania książki Primo Levi, która od dawna tkwiła na regale.

Zacząłem czytać z poczucia obowiązku: jeżeli inni przeczytali, powinienem i ja, mówiłem sobie. Po pierwszej stronie nie mogłem już przestać aż do końca. Kiedy zamknąłem książkę byłem kimś innym. Zastygłem, patrząc na mur naprzeciwko, podczas kiedy łzy ciekły mi po nosie. Płakałem w milczeniu. Ból, strach i złość. Ból, który zaczął się tego dnia i nigdy się nie skończy. Tak samo jak strach. Brała mnie złość na samego siebie: idioto, jak mogłeś przeżyć więcej niż połowę swojego życia bez przeczytania tej książki, jak mogłeś do tej pory nie czytać innych książek dotyczących tej historii. (tłum. moje)

Powieść zrobiła na nim tak ogromne wrażenie, że zapragnął wybrać się do Turynu, gdzie mieszkał Levi. Wyobraził sobie, że zabierze mu tylko pięć minut, choćby w drzwiach – chciał tylko podziękować, opowiedzieć o swoich odczuciach po lekturze. Ale po kilku dniach doszedł do wniosku, że to byłaby przesada –  jego wynurzenia mało obejdą autora i ten ma pewnie dość takich, co zawracają mu głowę. Pomyślał, że list będzie lepszym rozwiązaniem. Myślał, jak w zwięzły i jasny sposób opisać to wszystko, co kłębi się w nim po przeczytaniu książki. Tak mijały tygodnie, aż pewnego dnia natknął się w gazecie na informację: 11 kwietnia 1987 roku Primo Levi zmarł*, spadając ze schodów domu, w którym mieszkał.

Marescotti pisze, że po tej wiadomości poczuł się, jakby Levi spadł z tych schodów na niego. Jego żałość była niewyrażalna, bo w obliczu tej śmierci pojął, że tylko zdawało mu się, że zrozumiał, o czym pisał Levi. Nie wykorzystał okazji. Niedługo skończy się czas, kiedy będzie można wysłuchać tych, co przeżyli Shoah. Wszyscy odejdą, zostaną tylko martwe słowa, w książkach.

To trochę opowieść o książce a trochę o tym, żeby nie odkładać rzeczy na później. Ufać intuicji, działać. Przypomina mi też historię mojego przeczucia, którego nie posłuchałam, a potem było już za późno. Opisałam je pod koniec tego tekstu.

*Śmierć Primo Levi uznano za samobójstwo, niektórzy jednak tłumaczyli, że jako chemik miał do dyspozycji lepsze metody odebrania sobie życia niż rzucenie się ze schodów.

Read Full Post »

Cuda na kiju – właśnie to można znaleźć w niektórych inwentarzach bibliotek szkolnych. Chodzi oczywiście o te tradycyjne księgi, które towarzyszą księgozbiorowi od początku, czasami już wiele dziesiątek lat.

Artykuł w „BwS” nr4/2021

Wpisy robiono wtedy jeszcze atramentem, piórem ze stalówką, pismo jest zazwyczaj piękne i zachwyca starannością, za to zdumiewa kwiatkami, które sprawne oko współczesnego bibliotekarza z łatwością wypatrzy.

Podmiana książek na inne egzemplarze, skreślanie  istniejących numerów ubytków i ich ponowne ubytkowanie, pomijanie wielu numerów inwentarzowych na dziwne podsumowania itp.

W najnowszym numerze czasopisma „Biblioteka w Szkole” (nr 4/2021) piszę właśnie o takich przypadkach. Zarówno poprzednia biblioteka, w której pracowałam (gimnazjum), jak i obecna (szkoła podstawowa) nie ustrzegły się przed podobnymi błędami.

Nie powinny się zdarzyć, ale ponieważ zdarzyły  – późniejsi pracownicy mają czasami niezłe zagwozdki z wyprowadzeniem stanu księgozbioru. Lekarstwo jest jedno: skomputeryzować wreszcie bibliotekę i podawać stan faktyczny opierając się na podpowiedzi programu. Zazwyczaj działa. 😊

Read Full Post »

Older Posts »